Tsakonian Digital VaultΤα Τσακώνικα χρησιμοποιούν ποικιλία προθέσεων για να εκφράσουν χωρικές, χρονικές και λογικές σχέσεις. Πολλές από αυτές είναι συγγενικές με την Κοινή Νεοελληνική (ΚΝΕ), αλλά συχνά παρουσιάζουν ιδιαίτερες φωνητικές μορφές και συντακτικές συμπεριφορές.
Ένας από τους σημαντικότερους λειτουργικούς ρόλους των προθέσεων στα Τσακώνικα είναι η αντικατάσταση της γενικής πτώσης: καθώς η μορφολογική γενική έχει σταδιακά χαθεί (βλ. 5.1 Ουσιαστικά), οι προθετικές φράσεις ανέλαβαν τον ρόλο της στην έκφραση κτήσης και άλλων σχέσεων. Αυτό περιγράφεται περαιτέρω στο 5.8 Σύνταξη και (Kisilier & Μέρτυρης, 2018).
Κύριες Προθέσεις
Ο παρακάτω πίνακας παραθέτει τις κύριες προθέσεις που απαντούν στα Τσακώνικα:
| Τσακώνικα | Ελληνικά | Σημειώσεις |
|---|---|---|
| σε | σε | Συχνά χρησιμοποιείται για την έκφραση κτήσης (αντί της γενικής). |
| από | από | — |
| με | με | — |
| για | για | — |
| δίχου | δίχως | Διατήρηση του τελικού /u/ (ΚΝΕ /os/). |
| μετά | μετά | — |
| κατά | κατά | — |
| ως | ως | — |
Αντικατάσταση της Γενικής
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τσακωνικής σύνταξης είναι η αντικατάσταση της μορφολογικής γενικής πτώσης με προθετική φράση αποτελούμενη από σε ή από ακολουθούμενα από αιτιατική (Kisilier & Μέρτυρης, 2018).
- Παράδειγμα: Η χρήση του σε είναι το συνηθέστερο μοντέλο αντικατάστασης της γενικής, χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τα Τσακώνικα από τα περισσότερα άλλα νεοελληνικά ιδιώματα.
Φωνητικές Αλλαγές με Προθέσεις
Όταν η πρόθεση σε ακολουθείται από άρθρο που αρχίζει με φωνήεν, συχνά συμβαίνουν φωνητικές συγχωνεύσεις (κράση):
- σε + το → τ̒ο
- σε + τα → τ̒α
Αυτή η διεργασία αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της τσακωνικής φωνολογίας και τεκμηριώνεται συχνά στις παλαιές γραμματικές (Kisilier & Μέρτυρης, 2018).
Μεταθέσεις και Επιρρηματικές Χρήσεις
Αν και τα Τσακώνικα χρησιμοποιούν κυρίως προθέσεις, ορισμένα επιρρήματα και χωρικοί δείκτες μπορούν να ακολουθούν το ουσιαστικό ή να λειτουργούν με τρόπο που θυμίζει επιθετικές δομές.
- Παράδειγμα: πάντου (πάνω), κάτου (κάτω), που μπορούν να λειτουργήσουν ως προσδιορισμοί θέσης μετά από ουσιαστικά.