Tsakonian Digital VaultΤα νότια Τσακώνικα είναι η πιο ευρέως ομιλούμενη ποικιλία των Τσακώνικων και αυτή που εκπροσωπείται καλύτερα στις γραμματικές περιγραφές και τα λεξικά. Ομιλούνται στη νοτιοανατολική ακτή της Πελοποννήσου, στην περιοχή που ιστορικά είναι γνωστή ως Τσακωνιά. Οι περισσότερες σημαντικές γραμματικές, συμπεριλαμβανομένων αυτών του Deffner (1881) και του Pernot (1934), βασίζονται στη νότια ποικιλία.
Γεωγραφική Κατανομή
Η νότια ποικιλία ομιλείται κυρίως στις εξής πόλεις και χωριά:
- Λεωνίδιο: Το κύριο πολιτιστικό και διοικητικό κέντρο της Τσακωνιάς.
- Πραστός: Η ιστορική πρωτεύουσα, που πλέον κατοικείται κυρίως το καλοκαίρι.
- Μέλανα: Γνωστά για τη διατήρηση πολύ αρχαϊκών χαρακτηριστικών.
- Τυρός: Ένα σημαντικό παραθαλάσσιο κέντρο ομιλητών.
- Σαπουνακαίικα και Άγιος Ανδρέας.
Κύρια Χαρακτηριστικά
Τα νότια Τσακώνικα χρησιμεύουν ως η βάση για την “πρότυπη” τσακωνική ορθογραφία και γραμματική. Ορισμένα από τα διακριτικά τους χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν:
- Πλήρης απώλεια του /l/ (*λ): Σε αντίθεση με τη βόρεια ποικιλία, το /l/ χάνεται συστηματικά τόσο σε αρκτική όσο και σε μεσοφωνηεντική θέση (π.χ. ούκου αντί για λύκος). (Witczak, 2015)
- Γενίκευση της πρόκλισης των κλιτικών: Στη νότια ποικιλία, οι αδύνατοι τύποι των αντωνυμιών (κλιτικά) τοποθετούνται πάντα πριν από το ρήμα (π.χ. τσ’ ορού ‘σε βλέπω’), σε αντίθεση με τα Τσακώνικα της Προποντίδας. (Liosis, 2017)
- Σύστημα Πτώσεων: Διατηρείται το σύστημα ονομαστικής-γενικής-αιτιατικής, αν και η γενική βρίσκεται σε υποχώρηση, ειδικά στους νεότερους ομιλητές. (Kisilier & Μέρτυρης, 2018)
Σχέση με τη Βόρεια Ποικιλία
Αν και υπάρχει αμοιβαία κατανοησιμότητα, υπάρχουν σαφείς φωνολογικές και λεξιλογικές διαφορές. Τα νότια Τσακώνικα θεωρούνται συχνά πιο “καινοτόμα” σε ορισμένες φωνητικές εξελίξεις (όπως η απώλεια του λ), ενώ διατηρούν συντηρητικά χαρακτηριστικά στη μορφολογία. Για μια λεπτομερή σύγκριση, δείτε 4.4 Comparison of Dialects.